Mỗi dân tộc ở Mộc Châu đều có vốn văn hóa truyền thống đặc trưng tạo nên một vườn hoa đầy hương sắc. Trong đó, văn hóa ẩm thực truyền thống của người Tày và người Thái được thể hiện rõ nét qua món xôi ngũ sắc độc đáo.
Giới thiệu
Xôi ngũ sắc của người Tày gồm năm màu màu: đỏ, xanh, vàng, nâu, tím. Người Tày quan niệm các màu xôi tượng trưng cho ngũ hành: kim, mộc, thủy, hỏa, thổ. Xôi nhà ai có màu chuẩn, đẹp thì được xem là người khéo tay, làm ăn sẽ phát đạt.
Nguyên liệu làm xôi ngũ sắc Mộc Châu là loại gạo nếp thơm dẻo chỉ có ở vùng cao, hạt đều không lẫn tẻ và dùng các loại lá cây rừng (co khảu, khảu đen) để tạo màu cho xôi. Tùy thuộc vào mỗi loại lá, cách pha chế và thời gian đồ xôi sẽ tạo ra 5 màu khác nhau, tạo ra sản phẩm xôi thơm ngon, hấp dẫn.
Cách nấu xôi ngũ sắc
Để nấu xôi, gạo nếp phải được vo sạch rồi đem ngâm từ 6 – 8 giờ để hạt gạo có độ nở vừa phải. Chia gạo ra thành 5 phần để nhuộm màu. Để có được xôi màu đỏ, dùng lá (co khảu) luộc kỹ, chắt lấy nước để nguội rồi cho gạo vào trộn đều, để khoảng một giờ cho ngấm. Sau 1 giờ hạt gạo chuyển sang màu đỏ, lúc đó mang gạo đi đồ, khi xôi chín có màu đỏ tươi rất hấp dẫn. Tương tự, xôi đỏ nhạt và xôi vàng cũng được nhuộm màu bằng lá co khảu nhưng cách pha chế và thời gian ủ có khác đôi chút. Riêng màu xôi tím và nâu thì được tạo từ cây khảu đen, trước khi giã lá lấy nước thì hơ lá qua lửa cho héo, đem trộn với tro quả núc nác, lọc lấy nước trộn cùng gạo nếp, khi đồ xôi chín có màu tím, đồ kỹ hơn chút chuyển sang màu nâu…
Món xôi ngũ sắc của người Tày thường xuất hiện trong các nghi lễ cúng giỗ, cưới hỏi, lễ về nhà mới và các ngày tết như mồng 5 tháng 5, ngày rằm tháng bảy hàng năm…
Nếu có dịp thì bạn hãy quay lại Mộc Châu để tận hưởng không gian trong lành, dễ chịu và thưởng thức xôi ngũ sắc nhé.
